Niet geschoten is altijd mis

Soms begrijp ik iets niet in boekenland. En ook berichten erover niet. Zoals dit, op Tzum:

Vanaf volgend jaar verschijnt er een nieuwe editie van het werk van Elsschot verschijnen [sic] in maar liefst elf delen. Athenaeum & Van Polak gaf een aantal jaar geleden het verzameld werk van de Vlaming nog uit in één band.

Wat is er zo bijzonder aan "een nieuwe editie" van het werk van Elsschot? Ik zie geen enkel gegeven over wat er nieuw aan is, als in: anders en beter. Het lijkt gewoon om een herdruk te gaan, maar dan door een andere uitgever. En je mag je hart vasthouden voor de kwaliteit ervan, omdat er al een heel goede, wetenschappelijk verantwoorde, editie is, plus een daarop gebaseerde, goed geannoteerde leeseditie. Die editie is geproduceerd door het Huygens ING. Niks mis mee. En, niet onbelangrijk: "in maar liefst elf delen". Ik citeer even de relevante website:

Willem Elsschot, Volledig werk. Bezorgd door P. de Bruijn m.m.v. Wieneke ’t Hoen en Lily Hunter. 11 delen. Amsterdam (Athenaeum – Polak & van Gennep), 2001-2006. Op basis hiervan verscheen de publieksuitgave Willem Elsschot, Verzameld werk. Bezorgd door P. de Bruijn, met illustraties van Peter van Hugten. Amsterdam (Athenaeum – Polak & van Gennep), 2005 (Gouden Reeks), 2007 (paperback).

Een aantal jaar geleden? Om precies te zijn: nog geen tien. En wat is er in die tussentijd veranderd aan de teksten, aan de editie of aan lezers, dat een andere 'editie' noodzakelijk maakt? Ik lees er - ook in andere berichten - geen enkele letter over. Ik zou zeggen: herdrukken die handel van het Huygens.

Kaas

Eén van de meer hilarische elementen van Elsschots Kaas vind ik de opsomming van kaaswoorden in de lijst van 'Elementen':

Kaasdroom. Kaasfilm. Kaasonderneming. Kaasdag. Kaaskampanje. Kaasmijn. Kaaswereld. Kaasschip. Kaashandel. Kaasvak. Kaasroman. Kaaseters. Kaasmensch. Kaasbol. Kaastrader. Kaastrust. Kaasdraak. Kaasellende. Kaastestament. Kaasfantasie. Kaasmuur. Kaaskwestie. Kaaswagen. Kaasbeproeving. Kaastoren. Kaaswond.

(Willem Elsschot, Kaas. Ed. Peter de Bruijn. Amsterdam 2003, p. 18).

Onlangs heb ik gedaan wat ik altijd al wilde: nagaan of al die kaaswoorden inderdaad in de roman voorkomen. Daartoe heb ik de Kaasversie uit Forum (1933) via DBNL in mijn computertje gezet en digitaal doorzocht.

En inderdaad: al die woorden komen echt elk éénmaal voor in de roman; alleen 'kaasonderneming' komt tweemaal voor, en 'kaashandel' driemaal, vooral in die fraaie passage waarin Laarmans een naam voor zijn onderneming zoekt. Even dacht ik dat het misging bij 'Kaaskampanje' maar dat komt er toch in voor, maar dan als 'kaascampagne'.

De oplettende Elsschot- en Kaaskenner weet dat in de Forumversie van Kaas het schitterende vijftiende hoofdstuk, waarin Laarmans eventjes vice-voorzitter is van de Vakbond van Belgische Kaashandelaren, vreemd genoeg (nog) ontbreekt; Elsschot schreef dat pas in 1941 en voegde het toe aan de derde druk van het boek die verscheen in 1942.

In dat vijftiende hoofdstuk nu komen de volgende woorden voor (in volgorde van verschijnen):

kaashandelaren, kaasstandaard, kaasleider, kaasmenschen, kaassoorten, kaastraditie, kaaswormen en kaasmakkers.

Inderdaad: Elsschot heeft bij die derde druk niet de moeite genomen om deze nieuwe kaaswoorden in zijn elementenlijst op te nemen. Was ook niet nodig: de gimmick is zo al goed.

Kloosterstraat 15 revisited

Op 30 april 2009 stond ik - zonder vlaggetje, zonder hoedje, zonder toeter weliswaar - Elsschots Dwaallicht te gedenken op een verkeerde locatie in de Kloosterstraat (zie hier). Heden ten dage is er een baken in die onstuimige zee van lieux de mémoire geplaatst, tegenover de muur tussen de nummers 16 en 14:


Dwalen moet nu op eigen kracht.

Vormen van canonisering

Gisteren met collega Van der Poel naar Antwerpen gegaan om de presentatie bij te wonen van het boek van Dietlinde Willockx, Boom, roos, vis; natuurpersonificaties als leesmethode voor de poëzie van Guido Gezelle. Daarmee (met dat boek, bedoel ik) wordt Gezelle weer verder gecanoniseerd, voor zo ver dat nog mogelijk is, natuurlijk.

Omdat Antwerpen een heel aangename stad is, hebben we er een B&B-overnachting aan geplakt (wat reuze praktisch was, want het bleef nog erg lang gezellig in café De Kat, met tal van letterlievende lieden). De volgende dag, gelukkig nog onwetend van wat voor een vangodverlaten dag dit in Nederland zou worden, kwamen we al wandelend, met stralend weer, en zoekend naar een leuk kastje voor op de overloop en nieuw glasservies, we op een plaats die door de literatuur vereeuwigd is:



Maria van Dam woont er (nog steeds) niet. Het stedelijk informatiecentrum archeologie en monumentenzorg is er gehuisvest.



[Maar sapperloot... wat me vandaag, dat is 28 juni 2009, gewerd: 'Mag ik je erop attent maken dat de Elsschot-studie inmiddels óók al heeft uitgewezen dat het huidige nummer 15 pas vanaf 1984 bij het Mercator Orteliushuis hoort? Als je de volgende keer nog eens in Antwerpen bent, moet je aan de overkant wezen, waar op nummer 16 een ‘marchand d’oiseaux’ gevestigd was. Voor alle onduidelijkheden en complicaties rond deze toeschrijving verwijs ik je gaarne naar Het Dwaalspoor van Eric Rinckhout, want geheel zeker is het nou ook weer niet. Wel dat jij en collega Van der Poel in ieder geval verkeerd stonden.' Hartelijk dank, Peter de Bruijn. Bijna zou ik zeggen, dat we dus wel goed stonden, maar kennelijk volkomen de verkeerde kant op keken. Wat het alleen maar erger maakt. Kan ik dit archiveren onder: Trial and error? Of moet het onder: Miskleun?]

Op een heel andere plek deed 'de straat' op eigen wijze zijn best bij te dragen aan een nieuwe literaire canonvorming: