Posts tonen met het label Een pic-nic in proza. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Een pic-nic in proza. Alle posts tonen

dinsdag, maart 21, 2023

Hap-snap 6 - De oer-Pic-nic

Het was niet tegen te houden. Ik móést even naar der Utrechtse bibliotheken bibliotheekste afdeling: de bijzondere collecties van de UB der UU, op de zesde verdieping van die zwarte kolos met direct achter de ingang een trap, met witte treden en zwarte stootboorden, waarvan de oogbollen in je kop gaan stuiteren als je erover omhoogloopt naar de ontvangstruimte. Maar ik móést even de eerste druk van de Pic-nic in het echt voelen en zien, inclusief het omslag van G.W. Dijsselhof.


Zalig daar, in die hooggelegen, koele stilte, met de gepaste parafernalia zoals een looïge gebedskrans om zonder huidcontact een dikke foliant open te laten liggen op een kussen dat zich gewillig laat plooien naar de stugge vormen van het kwetsbare cultuurgoed; geen tas mag mee de zaal in, wel m'n eigen exemplaar van de tweede uitgave der Pic-nic, een los notitieboekje, en een potlood, na-druk-ke-lijk géén pen, om notities mee te maken.




En ik tegen beter weten in hopen in de rug van de bundel, die de druk der tijden al jaren geleden niet meer kon weerstaan, een fragment van een Karelroman te zien schemeren (en niet weer een reep krantenpapier met advertenties).



De eerste eigenaar/lezer, of een van de eerste eigenaars/lezers (x/v/m) heeft dit Utrechtse exemplaar van hun/haar/zijn naam voorzien: C. Groneman (wellicht, misschien, of iets dergelijks; zo'n signatuur is altijd moeilijk te ontcijferen), eronder de datum: 5 Dec. 1896. Was het dan een ramsj-exemplaar als Sinterklaascadeautje?

maandag, maart 20, 2023

Hap-snap 5 - Ernest Downson

Lees ik met een half oog (kan je dat zo zeggen?) 'Een tocht door Londen', het enige stuk van Albert Verwey in de tweede uitgave van Een pic-nic in proza, word ik verrast door de hoeveelheid poëzie die Appie daarin bespreekt en vertaalt van een dichter, geboren in 1867 (dus twee jaar jonger dan hijzelf), waar ik nog nimmer van gehoord had (dat is nog allemaal tot daaraantoe), zoek ik die dus maar googlenderwijs even op en kom ik terecht in een zozeer van verval doortrokken levensloop dat je die gerust een levenssloop mag heten, een Lebenswerdegang van een schier archetypisch laat-negentiende-eeuws gehalte, waardoor je zou gaan twijfelen aan het realistisch niveau van de beschrijving ervan (zie onder andere hier): geboren in niet beroerde omstandigheden, afgebroken opleiding, dichterlijke roeping, onbereikbare (tevens ongepaste) geliefde, hashish, drank, zenuwziekte en een vroege dood... en dat laatste ook nog eens anno 1900! Zo een dichter mag je decadent noemen. En dan blijkt dat P.N. van Eyck, de brave, droefgestemde maar tot op het bot idealistische dichter waarop ik ooit ben afgestudeerd, in de Nieuwe gids van mei 1911 een stuk over deze poëet heeft geschreven, dat in deel drie van zijn Verzameld werk (Van Oorschot, Amsterdam, 1959) is opgenomen en als zodanig gewoon in mijn boekenkast staat (en digitaal in de DBNL).

Heet dit nog intertekstualiteit of is het interbibliothecariteit? Coïncidentie dan?

Hap-snap 4 - Lodewijk vs Jan

Echt hilarisch is Van Deyssels bespreking van Jan ten Brinks essay De oude garde en de jongste school (Jan Leendertz & Zn, Amsterdam, 1891). In de eerste zin spreekt hij van een zeldzaam 'smakelijk gedrukt' boek, en gedurende de vier volle bladzijden die de bespreking telt, gaat hij helemaal uit zijn lyrische dak met een tegen de grenzen van het sensitivisme aan schurkende weergave van zijn her en der ruimschoots uit de bocht gierende smikkel- en smul-impressies, opgewekt door... het drukwerk.

De slotzin:

Ik wilde alleen maar te kennen geven, dat het werkje van den heer Ten Brink zeer goed gedrukt is (te Nijmegen). 

Ten Brinks boek is niet opgenomen in de DBNL, deze recensie wel. Ik kan me voorstelen dat Ten Brink (1834-1901) zich, getergd, nog dagelijks omdraait in zijn graf. Of dat hij post mortem in zijn knekelvuistje lacht, want dat Van Deyssel zoo zeer over de rooye kan gaan door wat drukwerk en dan een tekst produceert die door de rustige beschouwer ervan haast niet te onderscheiden is van serieus bedoelde impressionistische annex sensitivistische bijdragen die in deze Pic-nics ook te vinden zijn, geeft wel stof tot nader denken over aard van dat aspect van het Tachtiger proza.

Hap-snap 3 - Tachtigers en lieden van dezelfde geaardheid

1. Wie zijn er met welk werk opgenomen in de Pic-nic in proza, eerste uitgave (1893)? Ik zet ze op alfabetische volgorde, zonder te letten op de graad van normaliteit en het onderscheid tussen literair en beschouwend proza, zoals dat wel in de tweede en derde uitgave wordt gedaan; en teken erbij aan dat al het werk uit de eerste Pic-nic eerder in de Nieuwe gids verschenen is.

Aletrino, A.
Een achtermiddag 
Een zang
Deventer, Ch. M. van
De wolken van Aristofanes 
Deyssel, L. van
De oude garde en de jongste school
Een huwelijksaanzoek
In de zwemschool 
Eeden, F. van
Boeddha (een dialoog)
Het krabbetje en de gerechtigheid
Erens, F.
De conferentie
Goes, F. van der
Over het zeggen van verzen
Looy, J. van
Een hengelaar
Kinderen
Prins, A.
Harold
Veth, J.
Derkinderen's processie van het H. sacrament van mirakel
Een portret
Egyptische kunst
Fransche schilderkunst in deze eeuw
Odilon Redon
Walter Crane
Whistler

Deze Tachtiger eregalerij bevat – zucht – teksten van negen mannelijke schrijvers.


2. Pic-nic tweede uitgave (1899-1900)
Legenda: ook in 1893; verdwenen t.o.v. 1893; toegevoegd t.o.v. 1893

Aletrino, A.
Een achtermiddag
Een zang
Boeken, H.
De kunst en de maatschappij
Coenen jr, F.
Een avond
Couperus, L.
Afgeschreven
Jules
Delang [ps. van (Gerrit) Jan Hofker]
Malle Jetje
Naaischooltje
Winter
Deventer, Ch. M. van
De wolken van Aristofanes
Deyssel, L. van
De koning der eeuwen 
De oude garde en de jongste school 
Een huwelijksaanzoek
In de zwemschool
Eeden, F. van
Boeddha (een dialoog)
Het krabbetje en de gerechtigheid
Johannes en Windekind
Emants, M.
Auteur
Erens, F.
De conferentie
De processie
Wind
Goes, F. van der,
Over het zeggen van verzen
Socialistische aesthetiek
Groeningen, A.P. van
De erfenis
Op de bewaarschool
Heijermans jr, H.
Kniertje
Eson's verhaal
Hora Adema, J.
De oude dokter
Hulzen, G. van
Bedelen
Een kamer
Laatste litanie
Kloos,  W.
Poëzie
Lapidoth-Swart, H.
Liedjeszangster
Looy, J. van,
Een dag met sneeuw
Een hengelaar
Kinderen
Meester, J. de
De klompjes
Netscher, F.
Herfst in het woud
Marietje Veenders
Oort, A. van
Germaansche dingplaats
Peaux, A.
In memoriam
Prins, A.
Harold
Robbers, H.
Intiem
Roosdorp, F.
Afscheid
Streuvels, S.
Een ongeluk
Verwey, A.
Swift-Gulliver
Een tocht door Londen
Veth, J.
Adolph Menzel
Derkinderen's processie van het H. Sacrament van mirakel
Egyptische kunst
Een portret
Egyptische kunst
Fransche schilderkunst in deze eeuw
Odilon Redon
Walter Crane
Whistler
Winkler Prins, J.
Schilders in het Gooi


De bende van Tachtig is in deze tweede Pic-nic uitgebreid (zeg maar gerust: verdrievoudigd) met maar liefst negentien auteurs, van wie twee vrouwelijke.


3. Pic-nic derde uitgave (1904) met markeringen van: herhaalde aanwezigheid, nieuwheid en afwezigheid t.o.v. de tweede uitgave.

Aletrino, A.
Een achtermiddag
Een zang
Hoe een roman geschreven wordt
Antink, M.
Holland
Berlage Nzn, H.P.
Over architectuur
Boeken, H.
De kunst en de maatschappij
Buysse, C.
De eenzame
Coenen jr, F.
Een avond
Couperus, L.
Afgeschreven
Jules
Delang,
Malle Jetje
Naaischooltje 
Winter 
Deventer, Ch. M. van
De wolken van Aristofanes
Deyssel, L. van
De oude garde en de jongste school 
De koning der eeuwen
In de zwemschool
Zondag-ochtend
Eeden, F. van
Boeddha (een dialoog)
Het krabbetje en de gerechtigheid
Johannes en Windekind
Emants, M.
Auteur
Erens, F.
De conferentie
De processie 
Wind 
Everts, jr, J.
Een zondagavond
Goes, F. van der,
Socialistische aesthetiek 
Groeningen, A.P. van
De erfenis
Op de bewaarschool
Hartog, H.
Een transport
Heijermans jr, H.
Kniertje
Eson's verhaal
Hora Adema, J.
De oude dokter  
Sangre! Sangre! Mas caballos
Hulzen, G. van
Bedelen  
De stichtelijke wagen
Een kamer
Laatste litanie
Kloos,  W.
Poëzie
Lapidoth-Swart, H.
Liedjeszangster
Looy, J. van,
De regenboog
Een dag met sneeuw
Een hengelaar
Meester, J. de
De klompjes 
Het aanzoek
Moerkerken jr, P.H. van
Het woud van het eeuwige verlangen
Netscher, F.
Herfst in het woud
Marietje Veenders 
Oort, A. van
Germaansche dingplaats
Peaux, A.
In memoriam
Prins, A.
Harold
Querido, I.
Markt-kunstenaar
Reddingius, J.
Eerste avond
Reyneke van Stuwen, J.
Trouwen
Robbers, H.
Intiem
Roosdorp, F.
Afscheid
Schendel, A. van
De schoone jacht
Steenhoff, W.
Een levensgril
Rembrandt
Streuvels, S.
Een ongeluk
Een speeldag
Verwey, A.
Een tocht door Londen 
Veth, J.
Adolph Menzel 
Derkinderen's processie van het H. Sacrament van mirakel
Egyptische kunst
Het begrip schilderij
Kunst en samenleving
Vijgh jr, S.G van der
Nachtfeesten
Winkler Prins, J.
Schilders in het Gooi


Onder de dertien nieuwelingen in deze derde collectie Tachtigers en Tachtigerachtigen zijn opnieuw twee vrouwelijke auteurs. Het schiet niet erg op zo. Maar we moeten natuurlijk niet vergeten dat er in dat grijze verleden door dr B. louter letterkundige maatstaven werden gehanteerd...




dinsdag, november 29, 2022

Een pic-nic in proza

De kasten thuis barsten uit hun voegen, de planken buigen door, de vloer eronder raakt aan het kraken. Maar ik heb toch één boek gekocht op het vooralsnog eenmalige Boekenfestijn van de opleiding Nederlands @humanitiesuu Een boek van meer dan honderdtwintig jaar oud, het omslag een beetje sleets maar de band geheel intact; hier en daar forse roest, maar ook veel betrekkelijk tot zeer zuivere bladzijden. Het is de 'tweede[,] veel vermeerderde druk' van een boek waar ik niet eens van wist dat er een eerste druk van bestond; die blijkt, afgaand op een Boekwinkeltje.nl, in 1893 te zijn verschenen.

Het bevat proza van 'de zoo genoemde Nieuw-Gidsers'. Maar... 'Er is nu ook van de schrijvers in opgenomen die sedert '85 toonen van dezelfde geaardheid te wezen.' Heerlijk. Best wel een beetje controversieel, wellicht? En/Maar: op een bijdrage van A. Peaux en een van Hélène Lapidoth-Swarth na allemaal teksten van mannen weer. Ik weet overigens nog niet wie die 'Dr. B.' is die 'Iets vooraf' schreef en die maar liefst twee stukken van Louis Couperus in deze bloemlezing opnam. Wellicht is het Hein Boeken, die in die tijd ook in de redactie van de Nieuwe gids zat; of F. Buitenrust Hettema, die volgens Biblio.com de derde, weer vermeerderde druk samenstelde.

Opmerkelijk is dat van dit boek in de DBNL scans zijn opgenomen waarin het werk wordt toegeschreven aan Frederik van Eeden, en waarin als jaar van verschijnen 1899 staat vermeld. Een fragment van Van Eedens De kleine Johannes opent de bloemlezing, zoals ook de eerste Nieuwe gids daarmee begon, maar dat maakt hem toch nog niet de samensteller. Deze tweede druk van de bloemlezing is door Dr. B. 'zooveel mogelijk geregeld naar 't moeilijke van de schetsen en fragmenten; naar 't min of meer afwijkende van de gewone stijl en taal.'

In Delpher is van deze bloemlezing zelfs een derde, nog weer zeer vermeerderde druk te vinden, uit 1904; een werk in maar liefst twee delen. Ik word wel benieuwd wie daarin nog meer in  de geest van de Nieuwe gids blijken te passen. Of zou de boel toch wat beginnen te verwateren?

En zou de vrouwenemancipatie daarin al enigszins in terug te zien zijn?

M. Antink komt erbij, en Jeanne Reyneke van Stuwe mag aanschuiven. Maar dat was het dan wel weer. Daar valt nog wel iets te fixen.

[een beknopte versie van deze tekst verscheen eerder op Instagram]