vrijdag, november 16, 2018

Verbovelden

Gisteren, vrienden, [dit is, als ik het me goed herinner, de opening van een wekelijkse (radio-)preek van een dominee die door mijn oud-collega Joke van der Wiel in haar jeugd beluisterd moest worden, zozeer zelfs dat zij die dominee niet anders meer kan omschrijven of benoemen dan met de woordklont 'DomineeGisterenvrienden'] was ik in EYE (ik blijf dat een mooi gebouw op een mooie plek vinden) aanwezig bij de uitreiking van de eerste Sybren Polet-prijs, een prijs voor experimentele literatuur. De prijs werd toegekend aan Peter Verhelst.

Iedereen was blij, geloof ik. Geen wanklank gehoord. Ik kwam wel laat aan, moet ik erbij zeggen, want ik moest eerst nog even college geven, maar de studenten (ach, moge ik ze eventjes 'mijn' studenten noemen, want ze waren wel heel aardig omdat ze me die dwang niet kwalijk namen) hadden bereidwillig hun plas-, rook- en/of app- en FB- en schranspauze ingeleverd, opdat ik nog een beetje bij tijds aan kon schuiven (over een paar weken, dacht ik grimlachend, schotel hun Verhelsts Memoires van een luipaard voor). De verantwoordelijke Sybren Polet Stichting was blij, de jury was blij (de voorzitter jarig), de winnaar was blij, de aanwezigen waren blij. Zo leuk, die grote Peter Verhelst met een proportionele bos blommen en een dito kartonnen cheque...

En ik kwam er alleen maar aardige mensen tegen. Veel van hen kende ik.

Dus daarom heb ik nu een probleem.

Alles wat ik over die prijs, over de winnaar, over de gasten, en over het ter gelegenheid van een en ander verschenen boekwerk zeg, vaart nu de wereld in onder de bezoedelde en bezoedelende vlag van de geïnstitutionaliseerde elitaire kunst of zo. Er werd geen vaandel gezwaaid, geen carbid ontstoken, geen volk gedanst (Marieke was er wel). Nee:
Haal de klokken weg en het blijft tikken / overal om je heen, / waarna het nog heenlozer aanvoelt / in de ruimte van je nóg lediger lichaam.
Het boek dat ter gelegenheid van deze uitreikingsdag verscheen, is: Zijnsvariaties Verbovelden. Late gedichten; een editie van nagelaten, maar voor publicatie klaargelegd dichtwerk van Polet, bezorgd door Elice de Gier en Laurens Ham (UU-alumna resp. UU-collega). Ik ga het nog moeten lezen, en dan zal ik er nog over berichten. Want ja, een nalatenschapseditie. Filologie en zo, best wel een beetje mijn ding. En dan: Polet, die was heel erg 'in' toen ik te studeren begon. Later meer. Want vandaag , vrienden, stond in het teken van iemand anders, zei opa.

vrijdag, september 21, 2018

Levs harem...

Lieke Stelling laat in de Volkskrant van 21-09-2018 weten dat het ILFU de of een feministische plank mis slaat.

Laat ik even vooropstellen dat ik op basis van de ILFU-propaganda niet de indruk had gekregen dat het een feministisch festival betreft. Wel noteert het ILFU het volgende over een onderdeel van het festival, namelijk de Anna Karenina Marathon, onder de kop Samenwerking met UN Women:
Voor de marathon werkt het ILFU samen met de Nederlandse tak van UN Women, de vrouwenrechtenorganisatie van de Verenigde Naties. Als Unesco City of Literature zet Utrecht zich in om met haar literaire activiteiten de Global Goals van de Verenigde Naties te behalen. Dit zijn zeventien concrete doelen die in 2030 moeten zijn bereikt. Met de Anna Karenina Marathon wordt aandacht gevraagd voor Global Goal 5: het versterken van de positie van vrouwen en meisjes.
Ik zie hier geen harde kern-feminisme in, eerlijk gezegd. Met de Anna Karenina Marathon wordt aandacht gevraagd voor een van de zeventien doelen van de VN, dat wel. Ik vrees dat Stelling haar feministische maatlat langs een verkeerde plank heeft gelegd.

Helemaal probleemloos is de keuze voor deze roman evenwel misschien niet, zoals ook Michaël Stoker, directeur van het ILFU, zich realiseert:
Er valt veel over Tolstoj en de vrouwen zeggen, maar met Anna Karenina schiep hij een van de eerste vrouwelijke romanpersonages die haar persoonlijke geluk boven sociale conventies stelde. 
Deze keuze is Stelling misschien in het verkeerde keelgat geschoten. Uit het slot van haar brief is af te leiden dat er voor een roman van een vrouw had moeten worden gekozen.

Hoewel ze de formulering van haar protest vooraf laat gaan door een quasi-sympathiebetuiging ('Dat klinkt sympathiek') is ze vlak daarvoor retorisch al uit de bocht gevlogen, door te stellen dat het ILFU 'duizend vrouwen gerekruteerd' heeft.

Quod non. Er bestaat geen voorleesdienstplicht. De vrouwen zijn uitgenodigd, hun is gevraagd om mee te doen aan de marathon, op vrijwillige basis en zonder bezoldiging. Zonder uniform. Iedereen een bladzij, in een taal naar wens. Gedurende twaalf dagen. Dat is nog eens andere koek dan een avondje met de drieduizend versregels van 'Lees Mei'.

Vervolgens zegt Stelling, naar het lijkt heel ruimhartig, dat er 'niets mis' is met de identiteiten (of archetypen, dat wordt niet geheel duidelijk uit haar ingezonden brief) 'an sich', die te verbinden zijn met het romanpersonage Anna Karenina: 'minnares, echtgenote en moeder'.

Hemeltje lief: in een roman komt een personage voor dat minnares is; daar is niets mis mee; echtgenote, idem; moeder, dito. En Donald Duck is een eend, ook niets mis mee? Nee: dat is een tekstueel of narratief gegeven. Daar heeft een lezeres/lezer niet het kwaliteitsstempel van de literatuurwetenschapper voor nodig.

Wel is er volgens Stellig iets mis met de dwingende manier waarop die identiteiten of archetypen eeuwenlang gehanteerd zijn. Moet ik hieruit afleiden dat volgens Stelling Tolstoj zo'n dwingeland is? Ze schrijft het niet (misschien dat deze laat-negentiende-eeuwse, realistische auteur in de geest van zijn tijd de maatschappelijke rollen en processen reproduceert, ja, maar al na een paar bladzijden gehoord te hebben, bleek het me moeilijk de ironische distantie in Tolstojs descripties te negeren).

Er is nog iets anders mis, althans: pijnlijk. 'Pijnlijk aan de oproep van het festival [namelijk om vrijwillig een pagina te komen voorlezen] is het feit [!] dat hedendaagse vrouwen hierin [niet in de oproep, maar in hun deelname aan de marathon, denk ik dat Stelling bedoelt] alleen betekenis hebben als doorgeefluik en gezichtsloze massa.'

Zoals die tweeduizend drummers op het strand van Scheveningen alleen betekenis hadden als hersenloos doorgeefluik en gezichtsloze massa? Of al die boeren die vrouwen zoeken? Nee: al deze duizend vrouwen staan individueel op het podium en lezen elk op hun eigen manier voor, in tal van verschillende talen. En ze doen dat met verve en plezier, en als je in het publiek zit, kan je ook nog met ze van gedachten wisselen en bovendien luisteren naar de persoonlijke achtergronden die in interviewtjes op de voorgrond komen.

Maar Stelling weet precies hoe het in elkaar zit: 'De bedoeling is dat deze vrouwen als een soort harem ingezet worden ter meerdere eer en glorie van een mannelijke auteur, die als geen ander wist wat er omging in de hoofden van vrouwen uit zijn tijd en dat "messcherp" verbeeldde.'

Dit is een geheel uit het luchtledige getrokken en op niets stoelende belachelijke opmerking die op geen enkele manier ook maar iets met de praktijk van de Anna Karenina Marathon te maken heeft, voor zover als ik die vanaf de start tot op heden heb ervaren, een opmerking die hooguit getuigt van een lichtelijk paranoïde werkelijkheidservaring. Zonder een spoor van kennis van feiten zet Stelling de duizend voorlezeressen weg als anonieme, onkundige, willoze, opgehokte echtgenotes en concubines van een   kritiekloos te dienen en te bewonderen mohammedaanse man, of iets dergelijks.

Ik vind dit beeld nogal denigrerend. Of laat ik liever zeggen wat ik echt vind: ik vind dit botte beeld heel erg denigrerend. Net als een andere opmerking: 'Ze [vrouwen] mogen [van het ILFU] voorlezen. Als moeders.' Denigrerend en stereotyperend: alleen moeders lezen kennelijk voor... Wie is hier de traditionele sekse- of genderrollen reproducerende, vanuit een ivoren toren turende dwingeland?

Stelling, bereid tot wederdienst, suggereert aan het eind van haar brief: ' Zullen we [ze suggereert dat ze heeft meegeholpen aan de organisatie van de Marathon, lijkt het, met dat 'we'] de volgende keer een mannenmarathon met Virginia Woolf doen?'

Lijkt me leuk. Ga er maar aan staan, zet het maar op poten. Woolfs zinnen lijken me net als die van Tolstoj niet de eenvoudigste om voor te lezen, haar realisme is net zo schrijnend.

Ook leuk is dat juist Woolf één van de genen was die 'Tolstojs stijl en messcherpe observaties van mens en maatschappij' bewonderden, als ik de website van het ILFU mag geloven. Of Tolstoj 'als geen ander' wist, zoals Stelling beweert, wat er in de hoofden van vrouwen omging, is een heel ander paar mouwen, en lijkt me van minder belang voor deze literaire en taalrijke manifestatie; wel dat hij een vrouwelijk personage beschrijft dat haar persoonlijke geluk boven de toenmalige sociale conventies stelde.

Dat Anna Karenina niet gelukkig werd, vindt Stelling 'een deprimerende boodschap'. Moet een feilloos langs de messcherpe feministische maatlat passende roman dan een blij einde hebben? Weer wat geleerd. Dat belooft wat voor die Virginia Woolf Marathon...

maandag, september 10, 2018

De dood van het gedicht?

In de NRC van maandag 10 september 2018 vraagt iemand, die klaarblijkelijk getergd is, zich (maar doordat zijn vraag in de landelijke avondkrant is afgedrukt, vraagt hij in principe ook heel Nederland) af waarom een gedicht van Ester Naomi Perquin, vigerend de Dichter des Vaderlands,  'gedicht' mag heten. Dat gedicht stond afgedrukt in de NRC.

De vraagsteller lijkt overigens minder een vraagsteller dan een retorische-vraagsteller want het antwoord lijkt in zijn vraag besloten. De gewraakte tekst van Perquin wordt, zo legt hij uit, niet gekenmerkt door metrum, niet door [eind]rijm, niet door binnenrijm, niet door structuur, niet door wat ook maar dat de tekst op een echt gedicht zou doen lijken. Perquin is evenwel geen poëzievernieuwer, want de ingezonden-briefschrijver suggereert op dat een dergelijke vraag 'tegenwoordig' vaak in hem opwelt.

Vroeger waren gedichten gedichter, kennelijk. Toen waren ze nog voorzien van metrum, eindrijm, binnenrijm, structuur en meer wat des gedichts is. Vroeger zou een gedicht als dat van Perquin eerder een 'korte "column"' hebben geheten, denkt, retorisch, de vraagsteller. Misschien omdat je vroeger naast columns ook lange en korte columns kon onderscheiden. En inderdaad: voor een column zou het betreffende gedicht 'Methode' van Perquin opmerkelijk kort zijn. Maar toch, er wordt in fraaie taal een gedachte in ontwikkeld. Heel columnesk.

De presentatiewijze evenwel, het kernachtige en betekenisrijke spel met de paradox, de meer geïmpliceerde dan geëxpliciteerde betekenis van de tekst, de al dan niet gespiegelde herhaling van woordgroepen, de fasering van de tekst door witregels in eenheden die door hun gelijkvormigheid goeddeels best wel op strofen lijken, meer in het bijzonder op typische Perquin-strofes, met slinkende regellengte, dat alles maakt de tekst toch echt ook tot een gedicht. Denk ik.

In de tweede regel van de tweede strofe zegt Perquin iets over echte vragen: 'Men aarzelt, stelt vragen.' Twee zinnen in één, zonder voegwoord ertussen, waardoor de eerste zin hetzelfde kan zeggen als de tweede, en andersom. En zie (hoor!): de klankherhaling van men-stelt, aar-vra en zelt/gen. Wat een rijmpatroon in vier metrisch geordende lettergrepen (tweemaal een amfibrachys). En wat een prachtige vertraging  is dat samengestelde zinnetje na die lange zin ervoor die over twee regels is uitgesmeerd. Wat een ritme.

Alleen daar al zie je dat dit niet zomaar betogend proza is, maar vooral weloverwogen en welluidende en veelzeggende poëzie.


vrijdag, augustus 24, 2018

Anna Karenina

Op zaterdag 15 september 2018 aanstaande start de Anna Karenina Marathon in het kader van het gloednieuwe International Literature Festival Utrecht (ILFU), dat op dezelfde dag begint. Tijdens deze marathon wordt de wereldklassieker Anna Karenina voorgelezen in zo veel mogelijk talen door 1000 vrouwen op station Utrecht Centraal.

Met het spotlicht op een van de belangrijkste vrouwelijke hoofdpersonen uit de wereldliteratuur nodigen we vrouwen, vriendinnen, collega's, zussen en Anna's graag uit om aan te haken bij de marathon en mee te lezen; alle vrouwen kunnen meedoen. Voor deze voorleesmarathon werken we samen met UN Women en vragen we met dit evenement aandacht voor UNESCO's Global Goal 5: gelijke rechten voor vrouwen en mannen.

De marathon vindt plaats van zaterdag 15 september tot en met woensdag 26 september, elke dag van 11:00 tot 18:00 uur. 

Voor organisaties/collectieven is er de mogelijkheid om een of meerdere blok(ken) van een half uur te vullen (een half uur biedt plaats aan 5 à 6 vrouwen). 

Individueel aanmelden kan via www.ilfu.nl/anna-karenina-marathon

Onderaan dit bericht vindt u de oproep (ook in het Engels + context in het Engels), deze mag verspreid worden!

Voor meer informatie over Anna Karenina en de marathon, kunt u terecht op: www.ilfu.nl
Met vriendelijke groet,

---
Fleur van Greuningen

Projectleider Anna Karenina Marathon

ILFU International Literature Festival Utrecht (Het Literatuurhuis) 

Aanwezig: woe & vr

Utrecht has been designated a UNESCO City of Literature: www.cityofliterature.nl
E: fleur@ilfu.nl| T +31 30 2318376 | W www.hetliteratuurhuis.nl | www.ilfu.nl | Oudegracht 237, 3511 NK Utrecht | PO Box 274, 3500 AG Utrecht
_____________________________________________

Op zoek naar 1000 vrouwen!
Meld je aan voor de voorleesmarathon! We lezen Tolstojs wereldberoemde klassieker Anna Karenina met 1000 vrouwen in zo veel mogelijk talen voor op Utrecht Centraal Station. Samen met UN Women vragen we aandacht voor Global Goal #5: gelijkheid voor vrouwen en mannen. 

Meld je hier aan: https://www.ilfu.nl/anna-karenina-marathon/


Looking for 1000 women
Join the Anna Karenina Reading Marathon! We read Tolstoy's world-famous classic Anna Karenina with 1000 women in as many languages as possible at Utrecht Central Station. Together with UN Women we ask for attention for Global Goal # 5: equality for women and men.

You can sign up here: www.ilfu.nl/anna-karenina-marathon (for English instructions, scroll down on the page).

zaterdag, augustus 04, 2018

vrijdag, juni 22, 2018

In den moreelen boekhouder

Nee, echt, wanneer wordt 'filosoof' nu eens een beschermd beroep, met een serieuze beroepsvereniging die de belangen behartigt van die beroepsgroep, en met een streng maar rechtvaardig register, en met professionele begeleiding voor leden bij het schrijven van opiniestukken en met een verplichting tot het volgen van de basale - en dus preliminaire - cursus 'Hoe lees ik de krant min of meer correct'?

Ik heb bijvoorbeeld - maar dit ter zijde - geen idee waarom en door wie ik tot schrijver ben benoemd.

En Xandra Schutte heeft, als ik haar stuk goed lees, niet het 'moederschap' een duf thema genoemd, maar wel 'de moeder de vrouw'; en het is - onder meer - precies de reproductie van die domme koppeling waartegen de driehonderd morele boekhouders bezwaar aantekenen (niet tegen moederschap als thema, en trouwens ook niet tegen vrouw als thema).

'De literatuur is er niet ter bevordering van welk maatschappelijk doel dan ook', vindt de filosoof en essayist. Mooie mening. Veel plezier ermee. Maar vreemd genoeg zijn er ook mensen die er een andere mening op nahouden. Of die vinden dat literatuur - heel breed opgevat - (ook) wel een of ander maatschappelijk doel kan bevorderen of kan proberen te bevorderen. Ik ken zelfs echte boeken van echte schrijvers die dat daadwerkelijk wilden en willen. Maar misschien is dat beroepsdeformatie...

vrijdag, juni 15, 2018

What de CPNB????

Zonder toestemming vooraf gretig gejat van Facebook, de (niet alleen haar, maar ook mijn, en hopelijk veler) opinie van Kila van der Starre aangaande het eerstkomende boekenweekgeschenk:

Het thema van De Boekenweek 2019 is 'De moeder de vrouw' en de CPNB heeft twee mannen gevraagd de geschenken te schrijven. Binnenkort is het 2019 en zullen vrouwen als moeders beschreven worden door mannen. Het is gewoon niet te geloven. En dan zet CPNB er ook nog bij: 'De moeder de vrouw is het thema van de Boekenweek 2019. Twee identiteiten, zijn zij onlosmakelijk met elkaar verbonden?' What. The. Fuck. Nee, CPNB. Niet alle vrouwen zijn moeders. Niet alle vrouwen willen moeder zijn. Niet alle vrouwen kunnen moeder zijn. En niet alle vrouwen die wel moeder zijn, zien moeder-zijn als hun identiteit. Wat trouwens ook geldt voor vrouw-zijn. Daarnaast lijkt 'vrouw' in 'de moeder de vrouw' naar 'echtgenote' te verwijzen. En, guess what, niet alle vrouwen zijn echtgenotes. Niet alle moeders zijn echtgenotes. En nee, echtgenote-zijn is voor heel veel vrouwen geen identiteit. Echt, what the fuck.

(Kila is een heel goede collega van me; en ik denk dat ik weet waar ik het over heb als ik zeg: als je haar zo gallisch krijgt dat ze dit soort teksten het internet op slingert, ben je echt minimaal zeven sloten te ver over de grens gegaan).